“”

NIOO-gebouw vol slimme installaties

  • 18 maart 2010

Het hoogst haalbare: de gesloten biologische kringloop

Als slimst lerend onderzoekslab op het gebied van duurzaam bouwen, zit de nieuwbouw van NIOO vol innovaties. De doelstelling van de opdrachtgever 'maak zon, licht, natuur en respect voor de mens leidend in het gebouw en interieur om de kwaliteit van leven en werken te verbeteren' vraagt om speciale, energiezuinige installaties die CO2-neutraal zijn en voornamelijk putten uit natuurlijke bronnen. Het gaat daarbij om klimaatsbeheersingsinstallaties, elektrische systemen voor wat betreft verlichting, data en beveiliging en installaties voor water, sanitair en riolering. Niets nieuws onder de zon, aangezien duurzame installaties aan de orde van de dag zijn in nieuwbouwprojecten. Maar de installaties van NIOO gaan net iets verder, vanwege het cradle to cradle-principe. De opdrachtgever wil immers het hoogst haalbare: bijvoorbeeld een gesloten biologische kringloop. Samen met bouwadviesbureau Archisupport als directievoerende partij en installatie- en energieadviesbedrijf DWA zoekt NIOO naar de beste installaties waar het maximale kan worden uitgehaald qua duurzaamheid. De elektrische installaties, inclusief data en beveiliging worden aangebracht door Imtech Arnhem. Burgers Ergon uit Apeldoorn zorgt voor de overige installatieonderdelen. Het is een continue zoektocht die het hele bouwproces voortduurt. Voor de werkzaamheden van Berghege heeft dat uiteraard consequenties. Projectleider Henk Peters vertelt over de gekozen installaties en zijn ervaringen tijdens het bouwproces.

Koudeopslag 

In onze omgeving - bodem, lucht en water - is veel ongebruikte energie aanwezig. Installaties voor warmte- en koudeopslag,  zogenaamde WKO-installaties zetten deze energie om in bruikbare warmte of koude. Met slechts een kleine hoeveelheid energie. 1 kilowatt elektrische energie levert namelijk met een dergelijke installatie 4 kilowatt bruikbare warmte op. Henk: "Je kunt het vergelijken met een koelkast. Door koude te maken, produceert de koelkast tegelijkertijd warmte. Deze koude wordt opgeslagen zolang deze nog niet nodig is." NIOO maakt gebruik van koudeopslag in de ondiepere lagen van de bodem. De beschikbare koude uit de buitenlucht in de wintersituatie wordt door een droge koeler in de bodem geladen, aangevuld door de ‘restkoude’ van de warmtepomp. De koudeopslag levert in de zomerperiode een watertemperatuur van 10 graden Celsius waarmee de koeling van het gehele gebouw mogelijk is.

Hoog Temperatuurs Opslag

"Wat de klimaatinstallatie van NIOO bijzonder maakt, is de toepassing van Hoog Temperatuurs Opslag. Opslag van overtollige warmte in de diepere lagen van de bodem", zegt Henk. Hij legt verder uit: "Door het vele glas in het gebouw en de zonnecollectoren op het dak, maakt NIOO optimaal gebruik van zonlicht. De warmte die daarbij in het gebouw komt en de warmte die wordt afgevangen in de kassen, wordt opgeslagen in de diepere lagen van de bodem tot de volgende winter." De keuze voor de opslag van de warmte in diepere aardlagen, heeft voor Berghege geen drastische gevolgen. Henk: "Of je de leidingen nu 100 meter diep boort, of 300 meter diep. Dat maakt voor ons niet zo veel uit. Het enige verschil is dat een speciale boorinstallatie vereist is." 

Zonnecollectoren 

De zonnecollectoren zijn een ander verhaal. "Vrij laat in het proces is er alsnog gekozen voor het plaatsen van zonnecollectoren op de sedumdaken. Omdat deze collectoren het dak zwaar belasten, betekent dat voor ons een nieuwe doorrekening van de constructie van het dak. Ook zijn er drukverdelers nodig. De zonnecollectoren staan bovendien schuin op het dak en voeren daardoor het water sneller af. Dat vraagt weer om speciale afwatering in grindbakken op het dak."

Betonkernactivering 

De basisverwarming en -koeling van het gehele gebouw vindt plaats door betonkernactivering. 
Henk: "Watervoerende slangen die in de betonnen constructie van het gebouw geïntegreerd zijn, koelen in de zomer de massa af en warmen in de winter de massa op. De energie wordt door straling afgegeven aan de ruimte." De ventilatie van de kantoren gebeurt voornamelijk op hybride wijze. "Dat betekent dat ramen geopend kunnen worden en dat de mechanische ventilatie gestuurd wordt op basis van CO2 metingen in de individuele ruimtes. Deze ventilatie kunnen we helaas niet toepassen in de laboratoria. Daar is continue mechanische ventilatie nodig, omdat de luchtbehandeling op de zuurkasten goed in balans moet zijn." 

Verlichting en bekabeling

In het gebouw is er veel daglicht, met name door het vele glas. Hierdoor kan het gebruik van kunstlicht zoveel mogelijk worden voorkomen. Henk voegt toe: "Onlangs is daarnaast besloten om LED-verlichting, duurzame verlichting met een enorm laag energieverbruik, aan te brengen in de gangen en kantoren. Voor ons houdt dat in dat we aanpassingen in het plafond moeten maken."
Ook over de bekabeling van alle elektrische systemen is nagedacht bij NIOO. Henk: "NIOO maakt gebruik van halogeenvrije bekabeling, bekabeling die bijvoorbeeld bij brand geen schadelijke stoffen produceert."

Proceswater en regenwater

En dan de water- en rioleringssystemen. Henk: "Er zijn verschillende soorten water in het geval van NIOO: proceswater dat van de labtafels vandaan komt, regenwater en fecaliënwater dat afkomstig is van de toiletten. Het proceswater wordt gezuiverd en hergebruikt door toepassing van een helofytenfilter. Het filter bestaat uit een bak met zand en grind en zogenaamde helofyten, zoals riet en lisdodde. Rondom de wortels van deze planten leven talloze bacteriën die het water op een natuurlijke manier zuiveren. Vervolgens zegt hij: "Het regenwater wordt opgevangen door het sedemdak en het vegetatiedak. Beide zorgen voor een langzamere afvoer en een betere spreiding van het water over de vijvers rond het gebouw. De vijvers hebben een overstort naar de omliggende sloten. Daarmee gaat dus niets van het regenwater verloren op het riool."

Toiletwater

Henk gaat verder: "In toiletwater zitten kostbare mineralen die bij normale waterzuivering worden afgevoerd en afgebroken. Bij NIOO is het toilet niet meer met de openbare riolering verbonden, maar watert het af in een eigen gesloten systeem. In plaats van doorspoelpotten, gebruikt NIOO vacuümtoiletten. Deze toiletten zuigen het afval, ofwel de fecaliën af. Daardoor is er nog maar één liter water nodig voor een grote spoelbeurt. Het afvalwater gaat naar een vergister die de fecaliën uit het water omzet tot biogas. Dit gas wordt deels weer gebruikt om de vergister te stoken. Het overblijvende effluent dient vervolgens als voedsel voor een speciale algenkweekinstallatie.  Het afvalwater loopt daarna naar een helofytenfilter dat het laatste restje vervuiling verwerkt. Uiteindelijk ontstaat er schoon water gebruik in de kassen van NIOO. De algen worden in de installatie geoogst en verwerkt tot meststof. Deze mest wordt ook in de kassen gebruikt. Het resultaat: een gesloten biologische kringloop." 

Flexibiliteit

Net zoals de vloer en de binnenwanden en gevels vragen ook de installaties de nodige flexibiliteit van Berghege. Henk: "De keuzes voor de installaties komen soms laat tot stand, onder andere omdat deze keuzes afhankelijk zijn van de mate van duurzaamheid en het al dan niet verkrijgen van subsidies. Regelmatig houdt dat in dat een bepaald besluit op het allerlaatste moment nog gewijzigd wordt. Wij gaan daar uiteraard in mee, mits de planning niet al te veel in gevaar komt." 

Ook het vegetatiedak is op dit moment nog een punt van discussie. Lees binnenkort het vervolg.


ga terug

Op de hoogte blijven?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

Om deze website goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid. Instellingen Direct Accepteren